DÒNG SỰ KIỆN ►
0947268688 liên hệ quảng cáo

BS Phạm Nguyên Quý: 3 lý do quảng cáo chữa ung thư thổi phồng vẫn sống ở VN

t - 16:42 | 30/01/2018
webkhoedep.vn - Khi mắc bệnh ung thư nhiều bệnh nhân tìm đến các biện pháp chữa bệnh khác nhau, không ít người lao vào những phương pháp mà tác dụng thật ra chỉ được thổi phồng quảng cáo.

Khủng hoảng niềm tin

Sau một thời gian tham gia các nhóm Hỗ trợ bệnh nhân ung thư, tôi cứ luôn suy nghĩ về lý do mà nhiều người tìm kiếm hoặc nghe theo lời khuyên về thực phẩm chức năng (TPCN) hay các phương pháp được cho là có tác dụng chữa ung thư. Vậy gốc rễ vấn đề nằm ở đâu?

Những thảo luận qua Webinar mà nhóm VietMD, Y học cộng đồng cùng các bác sĩ tại Việt Nam tổ chức đã làm nổi rõ ba nguyên nhân chính:

- Chăm sóc giảm nhẹ và xử trí triệu chứng cho bệnh nhân tại bệnh viện và tại nhà còn yếu.

- Bệnh nhân và người thân có nhiều thắc mắc, lo lắng nhưng thiếu thời gian trao đổi và phương tiện/kênh thông tin giải đáp và giúp họ hiểu đúng về bệnh tật và phương pháp điều trị.

- Quản lý thị trường lỏng lẻo để quá nhiều đơn vị, cá nhân kinh doanh TPCN hay cung cấp các phương pháp chưa được công nhận trong điều trị ung thư nhưng vẫn mạnh miệng phát tán thông tin sai về chữa hay hỗ trợ chữa bệnh.

 

(Ảnh minh họa)

Nhưng vấn đề cốt lõi nhất vẫn là khủng hoảng niềm tin về y tế đang làm tiền đề hoặc bị lợi dụng dẫn dắt đến các phương pháp điều trị không chính thống.

"Không chính thống" ở đây có nghĩa là chưa/không được khảo sát, kiểm chứng đầy đủ, một cách khoa học về độ an toàn và sự hiệu quả để các Hiệp hội bác sĩ chuyên ngành khuyến khích sử dụng trên người bệnh.

Nghiên cứu trên người không đơn giản

Để làm nghiên cứu trên người "đúng khoa học" không hề đơn giản. Vì bản thân mỗi người bệnh có hoàn cảnh và các yếu tố khác nhau có thể ảnh hưởng tới kết quả điều trị, như tuổi tác, giới tính, tổng trạng, giai đoạn bệnh, loại ung thư, nơi di căn, kích thước và triệu chứng hiện tại, bệnh đi kèm, thuốc đang sử dụng, chức năng gan, thận,…và nhiều biến số khác.

Trong mỗi nghiên cứu, người ta chỉ có thể khảo sát sự tương quan giữa một số yếu tố nhất định. Ví dụ: Để chứng minh một phương pháp mới có thể cải thiện thời gian sống (overall survival), người ta sẽ chia bệnh nhân thành 2 nhóm điều trị theo phương pháp mới và phương pháp cũ.

Tuy nhiên, cách chia này phải theo cách ngẫu nhiên (randomized) để những yếu tố liên quan tới thời gian sống như giới tính, độ tuổi, giai đoạn bệnh, loại ung thư, nơi di căn, tổng trạng,… được cân bằng giữa hai nhóm này.

Ví dụ, nếu phân chia không quân bằng thì nhóm có nhiều bệnh nhân giai đoạn muộn hơn hoặc bệnh đi kèm nặng hơn sẽ dễ có kết quả điều trị xấu hơn. Trong những nghiên cứu đa quốc gia,

yếu tố vùng miền cũng ảnh hưởng, như bệnh nhân ung thư phổi Châu Á thường có tỉ lệ đáp ứng và thời gian sống cao hơn Âu Mỹ, và các yếu tố chủng tộc này cũng được tính tới trong quá trình phân bổ người bệnh.

Ngoài "thời gian sống" là một mục tiêu điều trị (outcome hay target), để đánh giá hiệu quả của phương thức điều trị mới cụ thể là gì, người ta còn có thể khảo sát những yếu tố như thời gian bệnh không tiến triển, tỉ lệ bệnh đáp ứng với thuốc, thời gian thuốc giữ tác dụng, tỉ lệ sống sót hoặc tái phát sau 5 năm, tỉ lệ bị tác dụng phụ…

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, một nghiên cứu có thể đánh giá nhiều mục tiêu điều trị cùng lúc, nhưng người ta phải luôn xác định từ trước khi tiến hành một mục tiêu chính (Primary outcome) và có thể là một số mục tiêu phụ (Secondary outcome) khác.

Đó là vì theo xác suất, khi đánh giá càng nhiều mục tiêu thì khả năng kết luận được phương pháp mới này cho kết quả tốt ở một điểm nào đó do "ăn may" sẽ nhiều hơn và như vậy là không chính xác.

Giống như thầy bói nếu đoán 100 thứ về cuộc đời bạn thì thể nào cũng trúng một vài thứ! Nhóm nghiên cứu nào cũng muốn chứng minh phương pháp mới của mình giúp ích cho người bệnh theo một mặt nào đó, nhưng tất cả quá trình và kết quả nghiên cứu sẽ được soi rất kỹ để họ không đưa ra các kết luận lệch lạc hay có sơ hở về mặt khoa học.

Vì những thách thức nói trên và nhiều khó khăn khác mà số nghiên cứu khoa học có chất lượng cao và khá cao không nhiều. Các Hiệp hội y khoa thường rà soát bàn luận định kỳ các bằng chứng khoa học mới để cập nhật hướng dẫn điều trị, như ở một số loại ung thư là làm hằng năm.

Người ta thường đưa ra các khuyến cáo kèm theo đánh giá về độ tin cậy của chúng, dựa trên mức độ chính xác của nghiên cứu đã công bố. Trên thực tế, có rất nhiều nghiên cứu về ung thư được công bố nhưng cái gọi là nghiên cứu trụ cột/key studies làm thay đổi nội dung hướng dẫn điều trị của các hiêp hội chuyên ngành thì chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Nói như vậy thì những nghiên cứu trên tế bào, trên động vật hoặc trên một số người và chưa đúng chuẩn mực khắt khe của nghiên cứu lâm sàng hoàn toàn vô dụng? Những nghiên cứu đó không hoàn toàn vô dụng mà nó sẽ là tiền đề cho những nghiên cứu lâm sàng tốt hơn trong tương lai.

Tuy nhiên, về các bác sĩ sẽ phải rất thận trọng vì đa số nghiên cứu "có kết quả tốt" trên động vật không thành công khi chứng minh trên người. Những nghiên cứu chỉ trên một nhóm bệnh nhân không có đối chứng (như điều trị bằng phương pháp tiêu chuẩn hiện hành) thì không thể so sánh kết luận gì.

Nghiên cứu có chia hai nhóm so sánh mà không đủ quân bằng về các yếu tố ảnh hưởng tới kết quả điều trị (yếu tố làm nhiễu) thì kết luận có thể sai. Chính vì độ tin cậy thấp và không đủ thuyết phục này mà các bác sĩ không khuyến khích bệnh nhân.

Tỉ lệ thành công 1% thì có nên thử?

Nếu so sánh việc tư vấn điều trị với việc tư vấn tìm lò luyện thi đại học, thì Hướng dẫn điều trị của Hiệp hội chuyên ngành sẽ giống như bảng liệt kê các nơi luyện thi có khả năng đậu cao, nơi người ta biết rõ lò luyện thi A, B, C có tỉ lệ đậu cao hay thấp, và có thể giúp ích ở tình huống nào.

Những lò luyện thi không có số liệu hoặc số liệu mù mờ thì người ta không ghi vào hoặc khuyến cáo không nên theo.

Dù vậy, vẫn có rất nhiều nơi quảng cáo nhan nhản "Phương pháp này có thể điều trị ung thư" hoặc "Sản phẩm này có khả năng hỗ trợ điều trị ung thư". Vậy chữ "có thể" hay "khả năng" đó nên được hiểu thế nào?

• Khả năng chữa bệnh 30% thì có khác với 1% không?

• Tỉ lệ 1% hay 0.1% thì có gọi là có khả năng hay có thể chữa bệnh không? Vài người trong xóm sử dụng và "thấy tốt" thì có gọi là có khả năng chữa bệnh không?

• Nghiên cứu chỉ mới làm trên chuột, không có số liệu trên người thì có thể chữa bệnh trên người không?

Có thể còn nhiều câu hỏi thú vị khác, và mỗi người sẽ có thể có câu trả lời khác, tùy vào hoàn cảnh. Trong điều trị ung thư, các nghiên cứu kéo dài 5-7 năm đôi khi chỉ để chứng minh tăng được tỉ lệ không tái phát thêm 10% đã là đáng mừng rồi. Đối với một số bệnh nhân, tỉ lệ sống sót tăng thêm 1% thôi cũng là kỳ vọng.

Tuy nhiên, chúng ta nên lưu ý tới cách nghĩ ngược lại, là 99% thất bại, và như vậy có đáng để đầu tư chạy theo nó hay không? Các phương pháp chưa có số liệu hay số liệu có thể sai thì sao?

Chính tâm lý kỳ vọng và muốn làm mọi thứ có thể, dựa trên nguồn thông tin hạn chế mà nhiều người rơi vào bẫy diễn đạt "có thể chữa bệnh" của các phương pháp chưa/không chính thống.

Xin lưu ý thêm rằng hầu hết thông tin về hiệu quả của thực phẩm chức năng hay các phương pháp không chính thống (như Nano vàng, "liệu pháp miễn dịch" trá hình,…) đều được cung cấp và xuất phát từ công ty và người bán hàng. Chữ "có thể" nhiều khi còn "bị quên" hoặc được "nói gọn" để người ta đồn miệng thành "phương pháp này chữa được ung thư"!

Đó chính là lý do mà các quảng cáo chữa ung thư, dù quá tay, vẫn đang có đất sống. Nếu hiểu rõ diễn đạt "khả năng chữa bệnh" cụ thể là gì, bệnh nhân và người thân sẽ có thể lựa chọn sáng suốt và đúng đắn hơn.

Theo Trí thức trẻ

t
Bình luận
Bình luận của bạn về bài viết

    Ăn rau luộc hay xào thì chất dinh dưỡng nhiều hơn?

    Dinh dưỡng - Thứ sáu, 09/12/2022 10:13
    Thường xuyên sử dụng rau luộc hay xào trong bữa ăn, nhưng đã bao giờ bạn tự hỏi xào hay luộc ra sẽ mất dinh dưỡng nhiều hơn?

    Trời lạnh, người trẻ méo mồm vì chủ quan

    Bệnh thường gặp - Thứ năm, 08/12/2022 19:29
    Thời tiết trở lạnh, rét buốt những ngày qua khiến nhiều người phải nhập viện. Những bệnh thường gặp khi trời lạnh là liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, tăng huyết áp, đột quỵ, viêm phổi…

    Con đỉa dài 5 cm sống cả tuần trong mũi người đàn ông

    Tin y dược - Thứ năm, 08/12/2022 15:07
    Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa vừa gắp con đỉa dài 5 cm sống nhiều ngày trong mũi một bệnh nhân cả tuần trời.

    Hà Nội: Cậu nhỏ của nam sinh "nở hoa" sau nhiều cuộc tình một đêm

    Nam giới - Thứ năm, 08/12/2022 14:37
    Nam thanh niên có tiền sử quan hệ với 5 - 6 bạn tình. Tuy nhiên, vì luôn mặc "áo mưa" nên cậu chưa từng nghĩ đến việc mình mắc bệnh lây qua đường tình dục.

    5 bài tập giảm cân cho nàng công sở hay ngồi nhiều, giúp eo thon nhỏ

    Bí quyết làm đẹp - Thứ năm, 08/12/2022 10:23
    Tận dụng thời gian ngồi làm việc, nàng công sở có thể giảm cân với những động tác sau.

    Nhân vụ ngộ độc gà đông lạnh ở Nha Trang, thực phẩm rã đông sao cho đúng cách?

    Dinh dưỡng - Thứ tư, 07/12/2022 15:44
    Liên quan vụ ngộ độc tại Trường iSchool Nha Trang, báo cáo của Trung tâm Y tế Nha Trang (Khánh Hòa) nêu theo lời khai của người giám sát và nhân viên bếp, nguyên liệu cánh gà được nhập chiều 16-11.

    Người đàn ông liên tục dương tính với SARS-CoV-2 trong hơn 14 tháng

    Tin tức - Thứ tư, 16/02/2022 17:48
    Ông Muzaffer Kayasan, người Thổ Nhĩ Kỳ, đã liên tục dương tính với Covid-19 trong 14 tháng qua. Ông là người nhiễm virus corona lâu nhất tại Thổ Nhĩ Kỳ, và có thể cũng lâu nhất trên toàn thế giới. Trước ông, một người phụ nữ ở Maryland, Mỹ được coi là ca nhiễm Covid-19 lâu nhất với 305 ngày. Đến nay, ông vẫn chưa có kết quả xét nghiệm nào âm tính, dù chỉ là một lần trong số gần 80 lần xét nghiệm.

    Hà Nội thêm 2.981 ca Covid-19 tại 502 xã, phường

    Tin y dược - Thứ bảy, 12/02/2022 22:17
    Ngày 12/2, Hà Nội ghi nhận 2.981 trường hợp Covid-19 với 808 F0 cộng đồng và 2.179 ca đã cách ly. Số nhiễm phát hiện trong ngày tăng 73 ca so với hôm qua.

    Bộ Y tế hướng dẫn danh mục thuốc điều trị ngoại trú cho F0 tại nhà

    Tin y dược - Thứ bảy, 12/02/2022 12:34
    Bộ Y tế nêu rõ, F0 điều trị tại nhà sẽ được kê các thuốc hạ sốt, giảm đau, kháng virus; riêng thuốc chống đông và chống viêm sẽ không được phát sẵn mà do bác sĩ kê đơn và chỉ dùng một ngày trong khi chờ chuyển đến viện...

    5 kiểu chân váy dài nên có trong tủ đồ ngày Tết

    Xu hướng - Thứ tư, 07/12/2022 14:42
    5 kiểu chân váy dài này sẽ giúp style Tết của chị em thêm trẻ trung, sang trọng.

    Bé 5 tuổi hôn mê sau khi uống dung dịch trong thuốc lá điện tử

    Tin y dược - Thứ tư, 07/12/2022 14:40
    Chỉ 15 phút sau khi uống dung dịch, người nhà phát hiện bé bị co giật toàn thân, nôn ói, hôn mê.

    Học sinh lớp 3 nhặt thuốc lá điện tử, cho các bạn hút thử

    Tin y dược - Thứ tư, 07/12/2022 12:42
    Một học sinh lớp 3 của Trường Tiểu học Hoàng Liệt (quận Hoàng Mai, Hà Nội) sau khi nhặt được thuốc lá điện tử đã mang đến lớp. Một số em sau đó đã tò mò hút thử.

    7 tips giảm cân cấp tốc giúp nàng trùng tu vóc dáng chuẩn bị đón Tết

    Bí quyết làm đẹp - Thứ tư, 07/12/2022 11:27
    Có 7 bí quyết đơn giản mà nàng có thể áp dụng ngay từ bây giờ để giảm cân cấp tốc.

    Đàn ông khi hôn đặt tay lên 4 điểm này, chứng tỏ anh ấy yêu bạn

    Tâm sự - Thứ tư, 07/12/2022 10:38
    Không khó để đoán biết trái tim người đàn ông qua cách hôn của anh ta. Giữa lúc môi kề môi, nếu tay anh ấy không ngần ngại đặt lên những điểm này trên cơ thể bạn gái, chứng tỏ anh ấy yêu thật lòng.

    5 dấu hiệu cảnh báo căn bệnh đe dọa tính mạng, thường gặp khi trời chuyển lạnh đột ngột

    Bệnh thường gặp - Thứ tư, 07/12/2022 10:07
    Đột tử thường đến nhanh và bất ngờ. Tuy nhiên nếu phòng bị trước, chúng ta vẫn có thể nâng cao khả năng sống sót của mình.

    Mạch máu có 9 'nỗi sợ' vào mùa đông, bác sĩ cảnh báo người trên 40 tuổi cần cảnh giác

    Bệnh thường gặp - Thứ tư, 07/12/2022 08:39
    Sau 40 tuổi, dù là nam hay nữ cũng cần duy trì sức khỏe mạch máu. Vào mùa đông ngoài việc giữ ấm, mọi người đều cần tránh xa một số thói quen gây hại cho mạch máu dưới đây.

    Người phụ nữ tử vong sau khi đi đốt mỡ ở TP.HCM

    Bí quyết làm đẹp - Thứ ba, 06/12/2022 19:25
    Nạn nhân bị sốc phản vệ sau khi đến một thẩm mỹ viện tại quận Phú Nhuận (TP.HCM) đốt mỡ vùng 2 cánh tay và ngực trái.

    Suýt chết vì uống 5 lít nước một ngày để giảm cân đón Tết

    Bí quyết làm đẹp - Thứ ba, 06/12/2022 15:33
    Cô gái này uống tới 5000cc (5 lít) nước mỗi ngày để giảm cân đón Tết. Kết quả, cân chưa giảm nhưng cô bị chóng mặt, suy nhược, đại tiện lỏng, không làm được việc gì.

    Đừng vội vứt tuýp kem đánh răng đã hết, dùng vào việc này vừa có ích vừa tiết kiệm

    Mẹo vặt - Thứ ba, 06/12/2022 15:14
    Tuýp kem đánh răng hết còn có tác dụng bất ngờ. Bạn có thể dùng nó để giải quyết nhiều vấn đề trong nhà.

    Bí quyết dưỡng nhan, giữ dáng với nước đậu đen rang của người Nhật

    Bí quyết làm đẹp - Thứ ba, 06/12/2022 14:52
    Nước đậu đen chứa rất nhiều xơ, vitamin, khoáng chất, và các thành phần hoá học đặc biệt rất tốt cho sức khoẻ, làn da và mái tóc.

    Căn bệnh khiến cô gái đột ngột mù mắt phải khi ngủ dậy

    Bệnh chuyên khoa - Thứ ba, 06/12/2022 14:20
    Dù mới 19 tuổi, Holly đã bị bệnh đa xơ cứng dẫn tới viêm dây thần kinh thị giác.

    Điện thoại bất ngờ phát nổ khiến bé trai bị nát bàn tay

    Tin y dược - Thứ ba, 06/12/2022 13:51
    Trong quá trình sử dụng, chiếc điện thoại bất ngờ phát nổ khiến bé trai gặp tai nạn và phải nhập viện cấp cứu.

    Hà Nội thêm 508 ổ dịch sốt xuất huyết, thuốc hạ sốt nào tuyệt đối không được dùng

    Bệnh lây nhiễm - Thứ hai, 05/12/2022 15:26
    Thống kê từ CDC Hà Nội cho biết trong tuần từ 24-29/9, thành phố có thêm 508 ổ dịch sốt xuất huyết với 807 ca bệnh mới.

    Chuyên gia cảnh báo dùng bình giữ nhiệt đựng loại nước này dễ sinh độc, gây ung thư

    Bệnh thường gặp - Thứ hai, 05/12/2022 11:03
    Để đảm bảo an toàn cho sức khỏe, cũng như giữ độ bền của bình giữ nhiệt, chuyên gia cảnh báo cần ghi nhớ một vài lưu ý quan trọng dưới đây.

    5 kiểu áo len cực xinh giúp Jennie thăng hạng style mùa lạnh

    Xu hướng - Thứ hai, 05/12/2022 10:14
    Trong loạt item mang tính biểu tượng của Jennie, những chiếc áo len xinh xắn dành cho mùa lạnh luôn được nữ idol ưa chuộng.

    Bé trai 7 tuổi ngộ độc nguy kịch vì uống nhầm thuốc cai nghiện Methadone

    Mẹ và bé - Chủ nhật, 04/12/2022 20:58
    Thấy ly nước màu hồng để trong tủ lạnh, bé tưởng nhầm là nước ngọt nên đã lấy uống.

    Thêm một người tử vong trong vụ nghi ngộ độc rượu ở Lâm Đồng

    Tin y dược - Chủ nhật, 04/12/2022 20:51
    Sau nhiều ngày chăm sóc y tế, nam bệnh nhân 35 tuổi đã tử vong. Như vậy, đã có hai người chết trong vụ nghi ngộ độc rượu ở Lâm Đồng.